Basra Körfezi’ndeki İran Adaları: Stratejik ve Tarihi Önemi

İran’a bağlı adalar yeniden dikkatleri üzerine çekiyor. Ülkenin sahip olduğu yaklaşık 400 adanın çoğu küçük ve ıssız olsa da, bazıları geniş yüzölçümleri ve stratejik konumları ile öne çıkıyor. Bu adaların en önemlileri, İran’ın komşuları olan Arap Yarımadası’nın karşısında yer alan Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde bulunuyor.

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne ve oradan da Hint Okyanusu’na bağlayan kritik bir geçit olup, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte birinin geçişine olanak tanıyor. İran, ABD ve İsrail ile yaşanan gerginlikler sırasında bu boğazı kapatmayı hedeflerken, adalar da bu süreçte asimetrik savaş taktiklerinin bir parçası haline geldi.

Askeri öneminin yanı sıra, bu adalar enerji ve turizm açısından da büyük bir potansiyele sahip. İran’ın diğer bölgeleri gibi bu adalar da zengin ve çok katmanlı bir tarihe ev sahipliği yapıyor. Bu adalardan üçü Birleşik Arap Emirlikleri tarafından da sahipleniliyor. Ayrıca, adalardan biri balıkçı kadın topluluğu ile tanınırken, bir diğeri ise eski bir FBI ajanının kaybolduğu yer olarak biliniyor.

Middle East Eye, İran’a ait dokuz adayı detaylı bir şekilde inceledi.

Hark Adası, İran’ın petrol altyapısının merkezinde yer alıyor. Basra Körfezi’nin kuzeyinde, ana karadan yaklaşık 30 kilometre uzaklıkta bulunan bu ada, İran’ın ham petrol ihracatının yüzde 90’ını karşılıyor. Uluslararası pazarlara sevk edilmek üzere ham petrol, burada depolanıyor ve tankerlerle yükleniyor. Hark’ın 30 milyon varil depolama kapasitesine sahip olduğu belirtiliyor. Ancak, İran Devrim Muhafızları’nın sıkı güvenlik önlemleri nedeniyle ada sık sık ‘Yasak Ada’ olarak anılıyor.

Adada yaşayan yaklaşık 8 bin kişinin büyük bir kısmı petrol sektöründe çalışıyor. Hark Adası, tarihi kalıntılarıyla da dikkat çekiyor; burada Hristiyan manastırlarının kalıntıları, Sasani dönemine ait mezarlar ve 2300 yıldan daha eski Ahameniş yazıtları bulunuyor.

Son haftalarda, ABD’nin adada 90 askeri hedefi vurduğu ve Trump’ın da adaya el koyma tehdidinde bulunduğu bildirildi.

Kişm Adası, 1.400 kilometrekareyi aşan yüzölçümüyle Basra Körfezi’ndeki en büyük ada konumunda. Hürmüzgan eyaletine bağlı olan ada, Hürmüz Boğazı üzerinde, Bender Abbas liman kentine yakın bir konumda yer alıyor. Kişm’de yaklaşık 150 bin kişi yaşıyor ve ada, tarihi yapıları ve ekolojik çeşitliliği sayesinde önemli bir turizm merkezi haline geldi. İran Devrimi sonrası, Kişm serbest ticaret ve sanayi bölgesi olarak geliştirildi.

İran Devrim Muhafızları’nın adada denizaltılar ve kıyı bataryaları ile gizli bir yer altı ‘füze kenti’ inşa ettiği düşünülüyor. İran, 7 Mart’ta ABD’yi Kişm’deki bir su arıtma tesisini vurmakla suçladı; ancak hem ABD hem de İsrail bu iddiaları reddetti.

Hürmüz Adası, adını 11’inci ve 17’nci yüzyıllar arasında bu bölgeyi yöneten Hürmüz Krallığı’ndan alıyor. Krallığın yöneticileri, Hürmüz Adası’nı başkent yaparak, ticaretin merkezlerinden biri haline getirmişti. Ada, jeolojik özellikleri nedeniyle de ilgi çekiyor; kızıla çalan akarsuları ve renkli plajları ile ‘gökkuşağı adası’ olarak anılıyor.

Larak Adası, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol iddiasının önemli bir unsuru olarak öne çıkıyor. Tahran yönetiminin Larak’ı sığınaklar ve saldırı araçları ile tahkim ettiği, böylece Hürmüz Boğazı’nı izleme kapasitesine sahip olduğu bildiriliyor. Larak’ın, boğazda fiili bir ‘bilet gişesi’ oluşturmak için kullanıldığı ifade ediliyor.

Ebu Musa, İran yönetiminde olan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin hak iddia ettiği en büyük ada olarak biliniyor. Ada, 1904 yılında İran tarafından kısa süreliğine işgal edilse de, 1971’de İran, Ebu Musa’nın kontrolünü ele geçirdi. O tarihten bu yana ada üzerindeki hak iddiaları devam ediyor.

Büyük ve Küçük Tunb Adaları, Ebu Musa ile birlikte BAE’nin hak iddia ettiği diğer adalar arasında yer alıyor. 1971’de İran askerleri Büyük Tunb’a çıktı ve çatışma yaşandı. İran, bu adaları da askeri olarak güçlendirmiş durumda.

Hengam Adası, Kişm Adası’nın yakınında yer alıyor ve balıkçı kadın topluluğu ile tanınıyor. Uzak konumda olması nedeniyle geçmişte askeri üs olarak kullanılmıştır.

Kiş Adası, her yıl milyonlarca turisti çekerek İran’ın en çok ziyaret edilen adası olma özelliğini taşıyor. Vizesiz giriş uygulaması ile dikkat çeken ada, aynı zamanda FBI ajanı Robert Levinson’ın kaybolduğu yer olarak da biliniyor.