10 Eylül Tarihte Bugün: Tarihi Olaylar ve Gündem
10 Eylül Tarihte Bugün: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e önemli gelişmeler, Haliç Köprüsü’nün açılışı, doğanlar, ölenler ve özel günler bu içerikte.
10 Eylül Tarihte Bugün başlığı altında, Türkiye’de ve dünyada yaşanan önemli siyasi, toplumsal ve tarihi gelişmeler kronolojik sırayla yer alıyor. Bu tarihte Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e uzanan pek çok olay yaşanırken, çeşitli özel günler de anılıyor.
10 Eylül; Türkiye Serbest Paraşütçüler Günü, Dünya İntiharı Önleme Günü ve 2022’den itibaren Dünya İlk Yardım Günü kapsamında değerlendiriliyor. Günün anlamına eşlik eden söz ise şöyledir: “Cenâb-ı Hak, hadsiz kudret ve nihayetsiz rahmetini göstermek için, insanda hadsiz bir acz, nihayetsiz bir fakr derc eylemiştir.”
10 Eylül tarihinde yaşanan gelişmeler
1509: Marmara Denizi’nde, Adalar çevresinde meydana gelen ve büyük yıkıma yol açan deprem, halk arasında “Küçük Kıyamet” adıyla anıldı. Depremin kesin büyüklüğü bilinmemekle birlikte İstanbul ve çevresinde ağır hasar oluştu.
1515: Diyarbakır, Osmanlı egemenliğine girdi.
1623: Osmanlı Devleti’nin 17. padişahı ve 96. İslam halifesi olan IV. Murat tahta çıktı. 1640’a kadar hüküm süren IV. Murat, Revan ve Bağdat seferleriyle de tanındı.
1756: Rusya’da ilk tiyatro kuruldu. 1855: Türkiye’de ilk telgraf haberleşmesi başladı. 1875: Rus birlikleri Kokand’ı işgal etti. 1882: Almanya’da ilk Antisemitizm konferansı düzenlendi.
1894: Londra’da sarhoş halde araç kullanan bir sürücüye ilk kez trafik cezası uygulandı. 1918: İngiliz savaş muhabiri Charles Repington, devam eden çatışmaları ilk kez “Birinci Dünya Savaşı” olarak nitelendirdi.
1919: St. Germain Antlaşması’nın ardından Avusturya-Macaristan İmparatorluğu parçalandı; imparatorluğun toprakları üzerinde Çekoslovakya, Yugoslavya ve Macaristan gibi devletler ortaya çıktı.
1920: İşgal altındaki İstanbul’un tanınan Rum kabadayısı Hrisantos, polis muavini Muharrem Alkor ile polis Cafer Tayyar tarafından öldürüldü. Aynı yıl Türkiye Komünist Partisi, Bakü’de kuruldu.
1934: Sovyetler Birliği, Milletler Cemiyeti’ne kabul edildi.
Türkiye Serbest Paraşütçüler Günü
1935: Rusya’da paraşüt eğitimi alan Abdurrahman Türkkuşu, Türkiye topraklarındaki ilk paraşüt atlayışını gerçekleştirdi. Bu gelişmenin anısına Türkiye Serbest Paraşütçüler Günü, ilk kez 10 Eylül 2007’de kutlandı.
Atatürk tarafından 3 Mayıs 1935’te Ankara’da kurulan Türk Hava Kurumu’nun uçuş okulu Türkkuşu’nun ilk müdürlüğünü de Abdurrahman Türkkuşu üstlendi.
1939: Kanada, Almanya’ya savaş ilan etti. 1940: Bakanlar Kurulu, Tan, Tasvir-i Efkâr ve Haber gazetelerini yedişer gün süreyle kapattı.
1942: İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri, Almanya’nın Düsseldorf kentine 100 bin bomba attı. 1943: İstanbul Kapalıçarşı’da çıkan yangında 200’den fazla dükkân yandı. Aynı yıl Alman askerleri Roma’yı işgal etti.
1960: Venezuela’nın ham petrol fiyatlarındaki düşüşü durdurma önerisi üzerine Bağdat’ta Venezuela, İran, Irak, Suudi Arabistan ve Kuveyt’in katıldığı toplantılar başladı. Bu girişimin sonucunda 14 Eylül 1960’ta Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü, yani OPEC kuruldu.
1962: Millî Birlik Komitesi’nin 27 Mayıs sonrasında Doğu Anadolu’dan sürgüne gönderdiği 55 toprak ağasının köylerine dönmesine ilişkin düzenleme Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yasalaştı.
1965: Türkiye, Hindistan’dan Pakistan’daki güçlerini çekmesini istedi ve Pakistan’a silah gönderdi. 1970: Amerika Birleşik Devletleri’nin Türkiye’de haşhaş ekiminin yasaklanmasına yönelik önerisi Meclis’te reddedildi.
Haliç Köprüsü hizmete açıldı
1974: İstanbul’daki Haliç Köprüsü törenle hizmete girdi. Uzunluğu 995, genişliği 32, deniz yüzeyinden yüksekliği ise 22 metre olan köprü, Karayolları Genel Müdürlüğü ile Japon ve Alman kuruluşların iş birliğiyle 34 ayda tamamlandı.
1977: Oleyis Sendikası, Türk-İş’ten ayrılarak DİSK’e katıldı. 1979: Türkiye İşçi Partisi’nin Adana eski il başkanı avukat Ceyhun Can öldürüldü.
1981: Pablo Picasso’nun Guernica adlı tablosu, 40 yılın ardından ABD’den İspanya’ya götürüldü. 1987: Türkiye Büyük Millet Meclisi, 1 Kasım’da erken genel seçim yapılmasına karar verdi. Seçim çevreleri 104 bölgeye ayrılırken İstanbul 45 milletvekiliyle en fazla, Bilecik ve Hakkâri ise ikişer milletvekiliyle en az temsil hakkına sahip iller olarak belirlendi.
Aynı yıl Macaristan’ın sınırlarını açması üzerine binlerce Doğu Almanya vatandaşı ülkesinden ayrılmaya başladı. 1989’da Türkiye Komünist Partisi kadrolarından bir grup, TKP’nin birleşme sürecine muhalefet ederek 10 Eylül dergisini yayımlamaya başladı.
1994: Silahlı mücadele yürüten yasa dışı Marksist Leninist Komünist Parti kuruldu. 2001: DHKP-C tarafından Beyoğlu Gümüşsuyu’ndaki polis noktasına intihar saldırısı düzenlendi. Saldırganın da aralarında bulunduğu dört kişi öldü, 23 kişi yaralandı.
Bilim, sanat ve siyasette 10 Eylül
2008: İsviçre’deki Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezi CERN’de, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndaki altı deneyden biri olan ATLAS Deneyi başladı. Aynı gün İran’ın Hürmüzgan eyaletindeki Bender Abbas kentinin 46 kilometre batısında 7,5 büyüklüğünde deprem meydana geldi.
2016: Türk sinema oyuncusu ve film yapımcısı Mahmut Hekimoğlu hayatını kaybetti. 2019: Yeşilçam’ın usta oyuncusu ve tiyatro sanatçısı Süleyman Turan, geçirdiği kalp krizi sonucu Kadıköy’deki evinde 82 yaşında yaşamını yitirdi.
2021: Türkiye Futbol Federasyonu, A Millî Takım Teknik Direktörü Şenol Güneş ile yolların ayrıldığını açıkladı. Karar, Türkiye’nin 2022 FIFA Dünya Kupası Elemeleri’nde Hollanda’ya 6-1 yenilerek grupta üçüncü sıraya gerilemesinin ardından geldi. Aynı gün eski Galatasaray Başkanı Duygun Yarsuvat, 84 yaşında hayatını kaybetti.
2022: Kraliçe II. Elizabeth’in ölümünün ardından tahta çıkan III. Charles, Saint James Sarayı’nda düzenlenen törenle resmen Birleşik Krallık kralı ilan edildi.
Eylül ayı 30 gün sürer ve 10 Eylül, ayın takvimindeki onuncu gündür. 10 Eylül’ün yanı sıra eylül ayındaki diğer önemli gün ve haftalar da yıllık takvimlerde yer alır.