Hz. Mehdi ve Mehdilik Felsefesinin Derinlikleri

Mehdilik felsefesinin kökenleri, iki ana unsur üzerinden değerlendirilebilir: ereksel nedenler ve edimsel nedenler. Bu çerçevede, kâmil insanın varlığı, âlemin yaratılışındaki ilahi hedefin temelini oluşturur. Bu hedef, on dört masumun varlığında somutlaşmış ve bu nedenle kâmil insan, yeryüzünün hâkimi ve Allah’ın halifesi olarak kabul edilmiştir.

İslam felsefecileri, kâmil veli ve Halifetullah’ın varlığını savunarak, bu konuyu kendi ilke ve delilleriyle desteklemişlerdir. Ebu Ali Sina, eş-Şifa adlı eserinde, imam ve halife konusunu ele alarak kâmil insanın ahlaki ve pratik mertebelerini açıklamaktadır. O, bu özelliklere sahip bir kişinin, insanları eğitebileceğini ve yeryüzünde Allah’ın halifesi olabileceğini belirtmektedir.

İşrak felsefesi de, toplumun lideri ve imamı konusunu ele alarak gaybet meselesine dikkat çekmiştir. Şeyh İşrak Şehabu’d-din Suhreverdî, Hikmetu’l-İşrak adlı eserinde, bir toplumun yöneticisinin taşıması gereken nitelikleri açıklamaktadır. O, âlemin hiçbir zaman hikmet ve delil sahibi bir kişiden mahrum kalamayacağını vurgular; bu kişi, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir ve bu durum, yer ve gökyüzü var olduğu sürece devam edecektir. İmam, bazen açık bir şekilde devlet kurarak güç kazanır, bazen de gizlilik içinde kalır. Bu imam, toplumda “Zamanın Kutbu” veya “Zamanın Velisi” olarak anılmaktadır ve onun varlığı, toplumun yönetimi için esastır.

Allâme Tabatabâî, velayet konusunu ele alarak, bu durumun kâmil insanın en yüksek mertebesi olduğunu ifade etmektedir. Velayet, şeriatın en son amacıdır. El-Mizan tefsirinde, velayet kelimesinin anlamı, iki şey arasında engel olan bir aracının ortadan kaldırılması olarak tanımlanmaktadır. İhvanu’s-Sefa felsefecileri de, Mehdi’nin yeryüzünü zulümle doldurduktan sonra adaletle dolduracağına dair inançlarını dile getirmişlerdir.

İmamların iki dönemi vardır: Açıklık dönemi ve gizlilik dönemi. Açıklık döneminde imamlar, insanlar arasında tanınırken, gizlilik döneminde tanınmazlar. Ancak bu durum korkudan kaynaklanmaz. Gaybette olan imamın dostları, onun yanına gitme imkanına sahiptirler. Yüce Allah, hiçbir zaman mahlûkatı hüccetsiz bırakmaz ve insanlarla imam arasında olan bağı kesmez. İmamlar, her iki dönemde de yeryüzünün direkleri ve Allah’ın gerçek halifeleridir. Eğer bir kişi zamanının imamını tanımamışsa, cahiliyet dönemindeki insanlar gibi ölmüş sayılır.

Bazı büyük âlimler, insanın yaratılış amacının tekâmül olduğunu belirtmektedir. Tekâmül, Yüce Allah’a bağlanmakla gerçekleşir ve bu hedef, bazı insanlarda mutlaka gerçekleşmelidir. Aksi takdirde, yaratılış amacının dışına çıkılmış olur ve bu da Yüce Allah’ın acizliği anlamına gelir ki bu mümkün değildir. Bu insanlar, on dört masumun ta kendileridir.

Edimsel nedenler açısından bakıldığında, sebep ve sonuç ilişkisi, kesret (çokluk) ile vahit (birlik) arasında bir bağ kurar. Bu bağ, yalnızca nefis âleminde mümkündür. Kâmil insan, Peygamber’in ve Ehl-i Beyt’in temiz ve güzel nefisleridir. Eğer Peygamber olmasaydı, âlemin birlik yönü olmayacaktı.

Merhum Seyyid Haydar Âmulî, Camiu’l-Esrar adlı eserinde, kâmil insanın Allah’ın gözü olduğunu ifade etmektedir. Yüce Allah, onun bakışıyla âleme bakar. Bu durum, kâmil insanın, kemal makamında Allah’a ulaşması ve âlemi idare etmesi anlamına gelir. Ayrıca, yaratılışta bir aracının olması gerektiği, felsefi bir kaide olarak ortaya konulmaktadır. İşrak grubu, bu aracının sayısının çok olduğunu savunmaktadır.

Cami-i Kebire ziyaretinde yer alan ifadeler, bu konunun önemini vurgulamaktadır. İmam Humeynî’nin açıklamaları, insanın yaratılış amacının Yüce Allah için olduğunu ve bu amacın, insanın Allah’a ulaşması, O’nda fani olması ve O’nunla birlikteliği olduğunu belirtmektedir. Kur’an-ı Kerim’de, insanın Allah’a dönüşü, O’nun katına ulaşması olarak ifade edilmektedir. Bu bağlamda, kâmil insan, Allah’ta mutlak bir şekilde fani olmuş ve kendisinde benlik taşımamaktadır. Bu durum, kâmil insanın Allah’a müracaat etmenin bir yolu olduğunu göstermektedir.