Hama Katliamının Sorumlusu Rifat Esed Hayatını Kaybetti
Suriye’de Hama Katliamı ile tanınan Rifat Esed, 88 yaşında hayatını kaybetti. Ardında kanlı bir miras bıraktı.
Suriye’de Hama Katliamı ile hafızalarda yer eden Rifat Esed, 88 yaşında yaşamını yitirdi. Ölümü, ardında bıraktığı kanlı miras ve kapanmayan adalet dosyası ile dikkat çekti.
Rifat Ali Süleyman Esed, 1937 yılında Esed ailesinin merkezi olarak bilinen Kardaha’da dünyaya geldi. Aile bağları ve sadakat ilişkileri ile büyüyen Esed, bu yapının ilerleyen yıllarda Suriye’deki iktidar düzeninin temelini oluşturdu. Ağabeyi Hafız Esed’ın 1970 yılında iktidara gelmesiyle birlikte, Rifat Esed kısa sürede Suriye’nin en güçlü figürlerinden biri haline geldi. Kurduğu Savunma Tugayları, rejimin en sert dönemlerinde fiilen hiçbir kurumsal denetime tabi olmayan bir güç olarak öne çıktı.
Rifat Esed’ın etkisi, Şubat 1982’de zirveye ulaştı. Müslüman Kardeşler’in isyanını bastırmak amacıyla Hama’ya yönelik askeri harekâtı yönetti. 27 gün süren bombardımanlar, rastgele infazlar ve toplu tutuklamalarla sonuçlandı. Resmi can kaybı açıklanmasa da insan hakları örgütleri ölü sayısını 10 bin ile 40 bin arasında tahmin etti. Bu olaydan sonra Rifat Esed, “Hama Kasabı” olarak anılmaya başlandı ve adı, şiddet dolu bir yönetim döneminin sembolü haline geldi.
Hafız Esed’ın 1983’te hastalanmasının ardından, Rifat Esed gücünü artırmaya çalıştı ve potansiyel halef olarak öne çıktı. Ancak 1984’te gerçekleştirdiği “yumuşak darbe” girişimi, Hafız Esed’ın toparlanması ile başarısız oldu ve Rifat, ülke dışına çıkarıldı. Bu, onun uzun bir sürgün hayatına adım atmasına neden oldu.
Sürgün yıllarında İsviçre, Fransa ve İspanya’da yaşayan Rifat Esed, lüks gayrimenkul yatırımları ile büyük bir servet edindi. Ancak bu servet, Avrupa yargısı tarafından da sorgulanmaya başlandı. 2022 yılında Fransa’da 90 milyon avroluk haksız kazanç suçlamasıyla mahkum edildi ve dört yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ayrıca, Hama olayları nedeniyle İsviçre’de savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar kapsamında soruşturma açıldı. Ancak Rifat Esed’ın ölümü, bu davaların ilerlemesini engelledi.
2021 yılında Fransa’daki cezasından korunmak amacıyla Suriye’ye dönen Rifat Esed, rejim figürleriyle birlikte çekilen aile fotoğrafları ile iç hesaplaşmanın kapandığı mesajını vermeye çalıştı. Ancak bu dönüş kalıcı olmadı; Beşşar Esed yönetiminin 2024’te devrilmesinin ardından Rifat, bir kez daha ülkeyi terk etti ve Lübnan üzerinden Birleşik Arap Emirlikleri’ne geçti. Hayatını orada kaybetti.
Rifat Esed, binlerce kurbanın hesabını vermeden, tanıklıkları dinlemeden ve hafızayla yüzleşmeden hayatını sonlandırdı. Onun ölümü, birçok Suriyeli için adalet adına kaçırılmış bir fırsat olarak değerlendiriliyor. Ancak dosyası kapanmadı ve Rifat Esed’ın adı, Suriye’nin yakın tarihinde örgütlü baskının ve cezasız kalan katliamların en belirgin simgelerinden biri olarak kalmaya devam edecek.
